Şəxsiyyət Pozuntuları #A

Əvvəla, gəlin tərifini müəyyənləşdirək. Daha sonra da şəxsiyyət xüsusiyyətləri ilə şəxsiyyət pozuntusu arasındakı fərqi və ya əlaqəni açaq. 

Şəxsin mənsub olduğu kültürə görə gözləniləndən ciddi şəkildə sapmalar göstərən, davam edən daxili yaşantılar və davranışlar şablonudur. Yeniyetməlik ya da gənclik yaşları dövründə başlayır, zamanla daimiləşir və sıxıntıya və ya funksionallıqdakı pozulmalara yol açır.

Hərkəsdə müxtəlik şəkildə müşahidə olunan şəxsiyyət xüsusiyyətlərinin, şəxsiyyət pozuntusu olaraq dəyərləndirilməsi üçün bunların:

  • Rigidlik və adaptasiya pozuntusu
  • Funksionallıqda gözəçarpan pozulmalara yol açan və ya
  • Şəxsi sıxıntılara səbəb olmağı lazımdır.

Özünü göstərdiyi sahələr:

  1. Düşüncə fərqliliklərində (şəxsin özünü, başqalarını və hadisələri şərhləndirmə formasında)
  2. Emosional fərqliliklərdə (emosional reaksiyaların görülmə aralığı, intensivliyi, dəyişkənliyi və uyğunluğu)
  3. İnsanlararası münasibətlərdə
  4. İmpulslarını kontrol etməkdə yaşanılan çətinliklərdə

İnsanın psixi quruluşu 6 kateqoriyada nəzərə alınır:

*1. Normal – Nevrotiklər
*2. Simptom nevrozları
*3. Xarakter nevrozları (oral, anal, histerik)
*4. Narsissistik xarakterlər
*5. Psixotik təşkilat
*6. Borderline təşkilat

Nevrotik, Borderline və Psixotik şəxsiyyət təkşilatlanmaları (Personality Organization) arasındakı fərqləndirici diaqnostikanı Kernberg aşağıdakı kimi bölür:

  • Şəxsiyyət bütünləşməsi
  • Müdafiə mexanizmları
  • Həqiqəti dəyərləndirmə bacarığı
  • Aqressiya
  • Superego
  • Obyekt əlaqələri

Şəxsiyyət pozuntuları üç ana qrupda təsnif edilir:

A qrupu: Paranoid, Şizoid, Şizotipal
B qrupu: Antisosial, Histrionik, Borderline, Narsissistik
C qrupu: Çəkingən, Asılı, Obsessiv Kompulsiv

*Burada A qrupuna aid olan ŞP haqqında məlumat veriləcəkdir. 

Paranoid Şəxsiyyət Pozuntusu

  1. Aşağıdakılardan dördünün ya da daha çoxunun olmağı ilə müəyyənləşən, gənc yetişkinlik dövründə başlayan, fərqli zaman və şəraitlərdə ortaya çıxan, başqalarının davranışlarını pis niyyətə yozma, daimi güvənsizlik və şübhəcillik göstərmə.
  1. Əsaslı arqumentləri olmadığı halda başqalarının onu sömürdüyündən, aldatdığından ya da ona ziyan verdiyindən şübhələnir.
  2. Dostlarının və ya iş yoldaşlarının ona olan bağlılığı üzərinə yersiz şübhələri var.
  3. Danışdıqlarının ona qarşı pis niyyətlə istifadə ediləcəyindən boş yerə qorxduğu üçün başqalarına sirr vermək istəməz.
  4. Adi sözlərdən və ya hadisələrdən alçaldıldığı və ya göz dağı verildiyi şəklində mənalar çıxarırlar.
  5. Daima kin bəsləyirlər. Yəni, qürurlarını qıracaq davranışları v ya görməzlikdən gəlinməyi bağışlamırlar.
  6. Başqalarının anlaya bilməyəcəyi şəkildə, xarakterinə, etibarına hücum çəkildiyinə dair nəticəyə gəlir və qəzəblə qarşı tərəfə aqressiya ilə reaksiya verə bilir.
  7. Tez-tez yoldaşının və ya seks partnerinin sədaqətsizliyinə dair şübhələrə qapılır.
        B. Təkcə şizofreniyanın, psixotik xüsusiyyətlər göstərən bir hal-əhval pozuntusunun ya da başqa bir psixotik pozuntunun gedişatı zamanı ortaya çıxmamaqdadır. Ümumi tibbi vəziyyətin birbaşa fizioloji təsirlərinə bağlı deyildir.

Özü haqqındakı inanc:

Ziyan görə bilərəm

Digərləri haqqındakı inanc:

Digər insanlar pisdir.

Ara inanclar:

Əgər insanlara güvənsəm, mənə zərər verərlər.
Müdafiyədə olsam, özümü qoruya bilərəm.

Davranış strategiyası:

Həddindən artıq şübhəcil olmaq.

Qabarıq olan strategiyaları

Tətikdə olmaq
Güvənsizlik

Ana duyğular:

Qəzəb
Aqressivlik

Terapiyada qazandırılan strategiyalar:

Empatiya
Qarşılıqlılıq (reciprocity)
Güvən
Əminamanlıq və s.

Qaynaq:

American Psychiatric Association, Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, 5th Edition: DSM-5 May 18, 2013
Kernberg, O.F. (1984). Severe personality disorders: Psychotherapeutic strategies. New Haven, CT: Yale University Press.
Simone Hoermann, Ph.D., Corinne E. Zupanick, Psy.D. & Mark Dombeck, Ph.D.:The Three Levels of Personality Organization
Prof. Dr. Doğan Şahin İÜ. İstanbul Tıp Fakültesi, Psikiyatri AD Kişilik Bozuklukları
shebnemsadigova.com saytında yayımlanan, sayta aid yazılar, məqalələr, xəbərlər icazə alınmadan nəşr etdirilməz, internetdə istifadə edilməz, çoxaldılmaz, yayımlanmaz. İcazəsiz istifadə edənlər haqqında hüquqi yollara müraciət ediləcəkdir. 
Advertisements

Şərh yazın

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s